Militarystyka: broń, bitwy, dowódcy

Hetmani Rzeczpospolitej

Hetmanem (atamenem) nazywano dawniej dowódcę wojskowego. W początkach XVI wieku narodził się urząd hetmana wielkiego, odpowiedzialnego za bezpieczeństwo kraju. Jego zastępcą był hetman polny, który miał stacjonować przy wojskach na granic południowej, zagrożonej atakami tatarskich nomadów. Hetmani oprócz dowodzenia wojskami byli odpowiedzialni za wywiad oraz mieli prawo zawierać rozejmy i traktaty pokojowe. Analogiczne urzędy powstały w Wielkim Księstwie Litewskim. Pierwszym dożywotnim hetmanem został Jan Zamoyski. Od tego czasu dożywotność tego urzędu stała się tradycją. W wypadku gdyby żaden z dwojga hetmanów nie mógł wypełniać swoich obowiązków (był wzięty do niewoli, chorował), wyznaczano regimentarza. Funkcję taką przez długi okres czasu pełnił Stefan Czarnecki. Urząd hetmański zlikwidowano wraz z konstytucją 3 Maja, a upadł wraz z końcem Rzeczpospolitej Obojga Narodów

Hetmani polni koronni

1539- 1561 Mikołaj Sieniawski herbu. Leliwa
1561- 1569 Vacat
1569- 1587 Mikołaj Sieniawski h. Leliwa
1587- 1588 Vacat
1588- 1613 Stanisław Żółkiewski h. Lubicz
1613- 1618 Vacat
1618- 1632 Stanisław Koniecpolski h. Pobóg
1632- 1633 Vacat
1633- 1636 Marcin Kazanowski h. Grzymała
1636- 1637 Vacat
1637- 1646 Mikołaj Potocki h. Pilawa
1646- 1652 Marcin Kalinowski h. Kalinowa
1652- 1654 Stanisław Rewera Potocki h. Pilawa
1654- 1657 Stanisław Lankoroński h. Zadora
1657- 1664 Jerzy Lubomirski h. Śreniawa
1664- 1665 Stefan Czarnecki h. Łodzia
1665- 1666 Vacat
1666- 1667 Jan Sobieski h. Janina
1667- 1676 Dymitr ks. Wiśniowiecki h. własnego
1676- 1682 Stanisław Jabłonowski Jabłonkowski h. Prus III
1682- 1683 Mikołaj Hieronim Sieniawski h. Leliwa
1684- 169 Andrzej Potocki h. Pilawa
1691- 1692 Vacat
1692- 1702 Feliks Szczęsny Potocki h. Pilawa
1702 Hieronim Lubomirski h. Śreniawa
1702- 1706 Adam Mikołaj Sieniawski h. Leliwa
1706- 1726 Stanisław Rzewuski h. Krzywda
1726- 1728 Stanisław Chomętowski h. Gończa
1728- 1736 Vacat
1736- 1752 Jan Klemens Branicki h. Gryf
1752- 1773 Wacław Rzewuski h. Krzywda
1774 Franciszek Ksawery Branicki h. Korczak
1774- 1794 Seweryn Rzewuski h. Krzywda


Hetmani wielcy koronni

1503- 1515 Mikołaj Kamieniecki h. Pilawa
1515- 1526 Mikołaj Firlej h. Lewart
1526- 1527 Vacat
1527- 1561 Jan Tarnowski h. Leliwa
1561- 1569 Mikołaj Sieniawski h. Leliwa
1569- 1575 Jerzy Jazłowiecki h. Abdank
1575- 1579 Vacat
1579- 1580 Mikołaj Kielecki h. Gryf
1580- 1581 Vacat
1581- 1605 Jan Zamoyski h. Jelita
1605- 1613 Vacat
1613- 1620 Stanisław Żółkiewski h. Lubisz
1620- 1632 Vacat
1632- 1646 Stanisław Koniecpolski h. Pobóg
1646- 1651 Mikołaj Potocki h. Pilawa
1651- 1654 Vacat
1654- 1667 Stanisław Rewera Potocki h. Pilawa
1667- 1674 Jan Sobieski h. Janina
1674- 1676 Vacat
1676- 1682 Dymitr ks. Wiśniowiecki h. własnego
1682- 1683 Vacat
1683- 1702 Stanisław Jabłonkowski h. Prus III
1702 Feliks Szczęsny Potocki h. Pilawa
1702- 1706 Stanisław Hieronim Lubomirski h. Śreniawa
1706- 1726 Adam Sieniawski h. Leliwa
1726- 1728 Stanisław Rzewuski h. Krzywda
1728- 1735 Vacat
1735- 1751 Józef Potocki h. Pilawa
1751- 1752 Vacat
1752- 1771 Jan Klemens Branicki h. Gryf
1771- 1773 Vacat
1773- 1774 Wacław Rzewuski h. Krzywda
1774- 1794 Franciszek Ksawery Branicki h. Korczak